Jahrbuch Polen 2021 Oberschlesien

Po raz pierwszy rocznik Jahrbuch Polen poświęcony został w całości jednemu polskiemu regionowi – Górnemu Śląskowi, podzielonemu dziś na województwa opolskie i śląskie. Redakcja rocznika postrzega Górny Śląsk jako region etniczno-kulturowego pogranicza, w którym przenikają się nawzajem wpływy polskie, niemieckie i czeskie. Rocznik jest jedną z niewielu publikacji o tym regionie w języku niemieckim, choć w Niemczech mieszka prawie milion osób pochodzących z obszaru Górnego Śląska. Na ogół nie utrzymują oni bliskich kontaktów ani nie interesują się aktualnymi sprawani polityczno-gospodarczymi regionu pochodzenia.

Socjolog Maria Szmeja pisze w roczniku, że Górny Śląsk to we współczesnej Polsce wciąż „region problematyczny” odnosząc tę ocenę do postrzegania regionalnej polityki, gospodarki, ale też miękkich czynników jak aspiracje autonomiczne, tożsamości etniczne czy sprawy niedawnej polsko-niemieckiej historii na tym obszarze. Dla redakcji rocznika aspekty te stanowią szczególne zainteresowanie, dlatego poświęcono im w roczniku sporo miejsca m.in. w tekstach Józefa Krzyka i Krzysztofa Karwata. Do tego dochodzą sprawy przekształceń gospodarczych, polityki energetycznej i roli węgla w kontekści ekologii, a także przyszłości technologicznej.

Poruszone zostają też sprawy tożsamości, języka i kultury w aspekcie historyczno-politycznym, sprawy ważne dla „autonomistów” i przedstawicieli mniejszości niemieckiej. Redakcji zależy też w szczególny sposób na dotarciu do Górnoślązaków, którzy od dziesięcioleci mieszkają w Niemczech. Nie wiadomo czy ich w sumie ograniczone kontakty owocować będą w przyszłości zwiększonym zainteresowaniem i n.p. powrotami, na co liczy n.p. przedstawiciel mniejszości niemieckiej Bernard Gaida.

Rocznik zawiera kilkanaście esejów, reportaży i wywiadów. Do współpracy zaproszeni zostali specjaliści z wielu dziedzin – autorki i autorzy aktywni w dyskusjach na temat Górnego Śląska od lat – i to zarówno po polskiej jak i po niemieckiej stronie granicy.

Dr. Andrzej Kaluza, Deutsches Polen-Institut

Residenzschloss, Marktplatz 15, 64283 Darmstadt